Takma Dişten Sabit Dişe: İmplant Üstü Protez Seçenekleri
Dt. M. Emre Atalay5 dk okuma
Özet: önemli noktalar
- Tam takma diş kullananlar için implantlar, protezi yerinde tutan bir sabitleme noktası görevi görebilir.
- Çıtçıtlı (overdenture) protez, implantlara takılıp çıkarılan hareketli bir protezdir; sabit implant protez ise yalnızca hekim tarafından sökülebilir.
- Literatürde genel bilgi olarak çıtçıtlı protezlerde çoğu durumda 2 ile 4 implant, sabit protezlerde ise çoğu durumda 4 ile 6 implant planlanır; kesin sayı kemiğe ve plana göre muayenede belirlenir.
- İmplant üstü protezler, klasik takma dişe göre çoğu hastada daha iyi tutuculuk ve daha rahat çiğneme sağlar, ancak alışma süreci ve düzenli bakım yine gereklidir.
- Hangi seçeneğin uygun olduğu kemik miktarına, yüz desteğine, temizlik becerisine ve hastanın beklentisine göre değişir.
Tam takma diş kullanan hastalarımın en sık yakınması, protezin konuşurken ya da yemek yerken oynaması, alt protezin özellikle yerinden kalkmasıdır. Yapıştırıcılar bir süre işe yarasa da çoğu hasta sonunda şu soruyu sorar: "Bu protezi bir şekilde sabitlemek mümkün mü?" Cevap çoğu durumda evettir ve bunun yolu implant üstü protezlerden geçer.
Bu yazıda konya protez diş arayışında olan ve takma dişinden memnun olmayan hastalar için iki ana seçeneği anlatıyorum: implantlara çıtçıtla takılan hareketli protez ve implantlara vidalanan sabit protez. İkisinin farkını, kaç implant gerekebileceğini, alışma sürecini ve bakımı sırasıyla ele alıyorum.
Klasik takma diş neden oynar?
Tam protez, ağızda dişlere değil diş etine ve altındaki kemiğe oturur. Üst protez damağa yayıldığı için vakum etkisiyle bir miktar tutunabilir; alt protezde ise dil ve yanak hareketleri nedeniyle bu tutunma çok daha zayıftır. Bu yüzden alt takma diş, hastaların büyük kısmında daha fazla sorun çıkarır.
Dişler çekildikten sonra çene kemiği yıllar içinde erimeye devam eder. Kemik azaldıkça protezin oturduğu zemin küçülür ve protez giderek daha çok oynar. Bu nedenle yıllardır sorunsuz kullanılan bir takma diş bile zamanla gevşeyebilir ve besleme ya da yenileme gerektirebilir.
Protez yapıştırıcıları kısa vadede rahatlama sağlayabilir, ancak oturuşu bozulmuş bir protezi düzeltmez. Üst protezin damağı tamamen kaplaması da bazı hastalarda tat almayı ve sıcak soğuk hissini azaltır, bulantı hissine yol açabilir. İmplant üstü protezlerde, özellikle sabit seçeneklerde, damağın daha az örtülmesi ya da hiç örtülmemesi mümkün olabilir; bu da birçok hasta için ayrı bir konfor nedenidir.
Çıtçıtlı implant üstü protez (overdenture) nedir?
Çıtçıtlı protez, görünüş olarak klasik bir takma dişe benzer; ancak alt yüzeyinde implantlara oturan küçük tutucu parçalar bulunur. Protez yerine yerleştirildiğinde bu parçalar implantların başlıklarına "tık" diye geçer ve protez çok daha sıkı tutunur. Hasta protezi gece ve temizlik için kendisi çıkarıp takabilir.
Bu seçenek, özellikle alt takma dişi oynayan hastalarda tutuculuğu belirgin şekilde artırabilir. Protez yine diş etinden de destek aldığı için implant sayısı genellikle sabit protezlere göre daha azdır. Mevcut protez uygunsa, bazı durumlarda yeni bir protez yapmak yerine eski protezin implantlara uyarlanması da değerlendirilebilir.
Sabit implant protez nedir?
Sabit implant protezde dişler, implantlara vidalanan ya da yapıştırılan tek parça bir yapı üzerindedir. Hasta bu protezi kendi başına çıkaramaz; temizlik ve kontrol amacıyla gerektiğinde hekim tarafından sökülebilir. Ağızda kendi dişleri varmış gibi bir his verdiği için "takma diş" duygusunu en çok ortadan kaldıran seçenektir.
Sabit protezde çiğneme kuvvetinin tamamı implantlar tarafından taşındığı için genellikle daha fazla implant ve daha yeterli kemik gerekir. Kemik çok erimişse yüzün dudak ve yanak desteği de azalmış olabilir; böyle durumlarda pembe diş eti kısmı da içeren protezler ya da çıtçıtlı seçenek estetik açıdan daha uygun olabilir.
Kaç implant gerekebilir?
Hastaların en merak ettiği konu implant sayısıdır. Burada vereceğim aralıklar literatürdeki genel yaklaşımdır; sizin için kaç implant gerektiği kemiğin miktarı, kalitesi, çenenin üst mü alt mı olduğu ve seçilen protez tipine göre muayenede belirlenir.
- Alt çenede çıtçıtlı protez: Çoğu durumda 2 implant ile başlanabilir; daha fazla tutuculuk istendiğinde sayı artırılabilir.
- Üst çenede çıtçıtlı protez: Üst çene kemiği genellikle daha yumuşak olduğu için çoğu durumda alt çeneye göre daha fazla implant planlanır.
- Sabit protez: Çoğu durumda bir çene için 4 ile 6 arası implant planlanır; kemik durumuna göre bu sayı değişebilir.
- Kemik yetersizliği: Kemik çok inceyse kemik tozu ile destekleme gibi ek işlemler ya da farklı bir planlama gerekebilir.
Daha fazla implant her zaman daha iyi demek değildir. Önemli olan, implantların doğru konumlara, kemiğin en uygun olduğu bölgelere ve protezin taşıyacağı kuvvete göre planlanmasıdır. Bu planlamayı genellikle üç boyutlu tomografi ile yapıyorum.
Tedavi süreci boyunca hastaların çoğu dişsiz kalmaktan endişe eder. Çoğu durumda implantlar yerleştirildikten sonra mevcut protez içeriden yumuşak bir malzemeyle düzenlenir ve iyileşme döneminde kullanılmaya devam eder. Kemik ve implant koşulları uygunsa, bazı vakalarda implantların üzerine kısa süre içinde geçici bir protez takılması da değerlendirilebilir; bu karar ameliyat sırasında elde edilen implant sabitliğine göre verilir.
İmplantların kemikle kaynaşması tamamlandıktan sonra ölçüler alınır, prova aşamaları yapılır ve kalıcı protez takılır. Bu süreç kemiğin kalitesine ve ek işlem gerekip gerekmediğine göre kişiden kişiye değişir.
Hangisi kime daha uygun?
- Bütçe ve cerrahi miktarını sınırlı tutmak isteyenler için çıtçıtlı protez çoğu zaman daha az implantla çözüm sunar.
- Protezi hiç çıkarmak istemeyen, "kendi dişim gibi olsun" diyen hastalar için sabit protez daha tatmin edici olabilir.
- El becerisi kısıtlı olan, ağız içini temizlemekte zorlanan hastalarda çıkarılabilen çıtçıtlı protez temizlik açısından daha pratik olabilir.
- Kemik kaybı nedeniyle dudak ve yanak desteği azalmış hastalarda, protezin bu desteği de sağlaması gerekir; bu durum seçimi doğrudan etkiler.
- Genel sağlık durumu birden fazla cerrahiye uygun olmayan hastalarda daha az implantla yapılan çözümler öne çıkar.
Alışma süreci ve günlük bakım
- İlk günlerYeni protezde konuşma ve yeme ilk günlerde biraz yabancı gelebilir. Yumuşak gıdalarla başlamak, yüksek sesle okuyarak konuşma pratiği yapmak alışmayı kolaylaştırır.
- Çıtçıtlı protezin temizliğiProtez her gün çıkarılıp fırçalanmalı, implant başlıkları da yumuşak bir fırçayla temizlenmelidir. Tutucu parçalar zamanla aşınabilir ve kontrollerde yenilenmesi gerekebilir.
- Sabit protezin temizliğiProtezin altını temizlemek için ara yüz fırçası, süper ip ya da ağız duşu kullanılması önerilir. Gıda artıklarının protez altında birikmesi implant çevresinde iltihaba yol açabilir.
- Düzenli kontrollerİmplant üstü protezlerde de kemik ve diş eti durumu düzenli kontrol edilmelidir. Kontrol aralığını hastanın ağız hijyenine ve protez tipine göre birlikte belirliyoruz.
Yıllarca klasik takma diş kullanmış hastalar, implant üstü proteze genellikle beklediklerinden daha hızlı alışır; çünkü protezin oynamaması konuşma ve yeme sırasındaki kaygıyı büyük ölçüde ortadan kaldırır. Yine de çiğneme kuvvetinin artması, ilk dönemde çene kaslarında hafif yorgunluk hissine yol açabilir. Sert ve yapışkan gıdalara yavaş yavaş geçmek, protezin ve implantların zorlanmasını önler.
İlk adım: Muayene ve planlama
Takma dişten implant üstü proteze geçmeyi düşünüyorsanız ilk adım, mevcut protezinizin ve çene kemiğinizin değerlendirilmesidir. Muayenede protezin oturuşuna, kapanışa, yüz desteğine ve röntgende kemik miktarına bakıyor, ardından çıtçıtlı ve sabit seçenekleri sizin durumunuza göre karşılaştırıyorum.
Dt. Emre Atalay olarak Konya'da Dentual Selçuklu ve Dentual Karatay kliniklerinde hasta kabul ediyorum. Takma dişinizle ilgili sorunlarınızı konuşmak için 0546 733 27 13 numaralı telefon ve WhatsApp hattından ya da sitedeki hızlı randevu talebi formundan randevu oluşturabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Mevcut takma dişim implantlara uyarlanabilir mi?
Protez iyi durumdaysa, oturuşu ve kapanışı uygunsa bazı durumlarda çıtçıtlı sisteme uyarlanabilir. Ancak protez eskiyse, aşınmışsa ya da kemik kaybı nedeniyle uyumu bozulmuşsa yeni bir protez yapılması daha sağlıklı olabilir. Bu karar protez muayenede incelendikten sonra verilir.
Çıtçıtlı protez geceleri çıkarılmalı mı?
Çıtçıtlı protezin genellikle geceleri çıkarılması ve diş etinin dinlendirilmesi önerilir. Bu süre aynı zamanda protezin ve implant başlıklarının temizlenmesi için iyi bir fırsattır. Hekiminiz durumunuza göre farklı bir öneride bulunabilir.
Yaşlı hastalara implant üstü protez yapılabilir mi?
İleri yaş tek başına implant için engel değildir; asıl belirleyici olan genel sağlık durumu ve kemik yeterliliğidir. Kontrolsüz kronik hastalıklar ve bazı ilaçlar tedavi planını etkileyebilir. Bu nedenle tedaviden önce kullanılan ilaçlar ve sağlık geçmişi ayrıntılı olarak değerlendirilir.
Çıtçıtlı protez de zamanla gevşer mi?
Protezin içindeki tutucu parçalar kullanım sırasında zamanla aşınır ve tutuculuk azalabilir. Bu parçalar genellikle kontrollerde değiştirilerek protezin yeniden sıkı oturması sağlanır. Ayrıca kemik değişimlerine bağlı olarak protezin alt yüzeyinde besleme gerekebilir.
